هویت ، وجه تمایز انسان‌ها از یکدیگر | وقایع روز
کد خبر: ۱۸۷۹۰
نویسنده: زهرا شیخ
تاریخ انتشار: پنجشنبه ۰۲ دی ۱۴۰۰ - 23 December 2021
تعریف هویت ؛ ابعاد و انواع آن
مقوله هويت ، تعريف و تفسيري از «خود» و «ما» است كه كيستي فردي و جمعی اشخاص را مي‌نماياند. هویت، معرفت ماست از خویشتن خویش! سوال از چیستی و کیستی ما!

هویت / وجه تمایز انسان‌ها از یکدیگر

وقایع روز ـ سرویس اجتماعی؛

مقوله هويت، تعريف و تفسيري از «خود» و «ما» است كه كيستي فردي و جمعی اشخاص را مي‌نماياند. هویت، معرفت ماست از خویشتن خویش. سوال از چیستی و کیستی ما، از اولین سوالات بشر درباره خویش است. آنجا که به دنبال وجه تمایز خویش از دیگری، یا خویشان و هم‌کیشانمان از هم هستیم، در حال پرسش درباره هویت‌مان می باشیم.

هویت ما ترکیبی از ویژگی های شخصیتی، توانایی ها، ویژگی های فیزیکی، علایق، سرگرمی ها و نقش های اجتماعی است که عواملی چون عقاید،‌ ارزش‌ها، عادات، ویژگی‌های جسمانی، ویژگی‌های شخصیتی،‌ احساسات، استعداد و ...در ساخت آن تاثیرگذارند.

جستجوي هويت، تلاش برای برقراری ارتباط صحيح فرد و جامعه به عنوان يك كل است. هويت در ابتدا ممیز بین «من» از «ما» و به‌دنبال آن مميز«ما» از «ديگران» به‌شمار مي‌رود. در فضاي «هويت داشتن» است كه نسل‌هاي متناوب جامعه مي‌توانند «خاطره جمعي» را كه مظهر غرور و اصالت داشتن است، به نسل‌هاي بعدي منتقل كنند و به اين ترتيب كليت حيات و وحدت ملي را تضمين نمایند.

«هویت» از مهمترین مقولات در حوزه فرد و جامعه می‌باشد. هویت، شناخت فرد از خود است و چگونگی تنظیم تعاملات فرد را با جامعه و افراد آن موجب می‌شود. احساس تعلق و تعهد به خانواده، قوم، فرهنگ، ملت و مذهب، از مولفه‌هایی هستند که ارتباط تنگاتنگی با هویت دارند.

در نوشته پیش‌رو تلاش شده‌است به طور اجمالی تعریفی از هویت و ابعاد و انواع آن ارائه گردد:

تعریف هویت 

هویت نتیجه فرایندی پیچیده است که طی آن انسان درباره خود به شناخت و دیدگاهی روشن دست می یابد و بر مبنای آن، هویت خویش را شکل و توسعه می‌دهد. هویت فرد در مواجهه با اجتماع و در رد (الف) و پذیرش (ب)  متمایز می‌شود.  

هویت در بردارنده دو بعد متناقض است: بعد همسانی و بعد تمایز. اولین معنای آن بیانگر مفهوم تشابه مطلق است: این با آن مشابه است. معنای دوم آن به مفهوم تمایز است که با مرور زمان سازگاری و تداوم را فرض می‌گیرد، به این ترتیب به مفهوم شباهت از دو زاویه مختلف راه می‌یابد و مفهوم هویت به‌طور همزمان میان افراد با اشیاء دو نسبت محتمل برقرار می‌سازد: از یک طرف شباهت و از طرف دیگر تفاوت.(لک ,87)

پرسش هایی از قبیل«من کیستم؟» و «ما كيستيم؟» اشاره به هويت فردی و جمعي است. انسانِ تشنه معرفت، برای شناخت خود و سرگذشت و سرنوشت جمعي و مشتركش به هویت می‌اندیشد. هويت، لازمه نظام اجتماعي است و هرگونه تأخیر یا انحراف در شکل‌گیری هویت موفق می‌تواند منجر به پراکندگی یا بحران هویت گشته که خود بسیاری از ناهنجاری‌های فردی و اجتماعی را در پي خواهد داشت.

هویت در علوم روان‌شناسی و جامعه‌شناسی در ۲ بعد فردی و جمعی مورد بحث قرار گرفته‌است. روان‌شناسی مقوله هویت را در ارتباط فرد، به عنوان یک شخص و در آگاهی به خویشتن و مبتنی بر ویژگی‌های شخصی خود در طبیعت و با افراد می‌بیند. در حالیکه جامعه‌شناسی فرد را در بستر نقش‌ها و تعاملات دو سویه می بیند و  به تاثیر فرهنگ و اجتماع، و نقش‌های اجتماعی در ساخت معنای هویت در افراد توجه دارد. در بستر چنین نگاهی هویت فردی و هویت اجتماعی مطرح می‌شود.

امروزه معنای هویت بسیار وسیع و گسترده شده‌است و ارائه تعریفی ثابت از هویت تقریبا غیرممکن گردیده‌است. هویت فردی می‌تواند با عناصر یا ویژگی هایی همچون: نژاد، قومیت، جنسیت، سن، گرایش جنسی، ویژگی های جسمانی، شخصیت، وابستگی های سیاسی، اعتقادات مذهبی، هویت حرفه ای و غیره تعریف شود و در پی آن گروه‌های هویتی مشترک شکل بگیرد.

روانشناسان معمولاً از اصطلاح "هویت" برای توصیف هویت شخصی یا چیزهای خاص که یک فرد را منحصر به فرد می کند استفاده می کنند. با این حال، جامعه شناسان اغلب از این اصطلاح برای توصیف هویت اجتماعی یا مجموعه عضویت های گروهی که فرد را تعریف می کنند، استفاده می کنند. با این حال، این کاربردها اختصاصی نیستند و هر رشته ممکن است از هر یک از مفاهیم استفاده کند.

کورزولی می نویسد:  هویت‌ها به‌رغم ویژگی سیال‌شان، اغلب احساس می‌کنند که مقوله‌های پایداری هستند که در همه جا حضور دارند و یک فرد را تعریف می‌کنند، زیرا در مفهوم هویت شخصی (احساس خود مستمر و پایدار بودن) دارند.

هویت / وجه تمایز انسان‌ها از یکدیگر

سطوح و انواع هویت 

کرک و اوکازاوا-ری، هویت را در سطوح مختلفی در نظر می‌گیرند:

  • سطح خرد: تعریف خود، در روابط با مردم و مسائلی که از منظر شخصی یا فردی دیده می شود؛
  • سطح میانی: مربوط به چگونگی مشاهده، شکل‌گیری و زیر سؤال بردن هویت‌ها توسط جوامع و یا خانواده‌های نزدیک است؛
  • سطح کلان: ارتباطات بین افراد و افراد و مسائل از منظر ملی است. سطح جهانی؛ افراد، مسائل و گروه ها را در سطح جهانی به هم متصل می کند.

انواع هویت

هویت در دسته مسائلی است که در دنیای امروز درباره ابعاد، اشکال، تنوع، کارکرد و... سخن بسیار آورده شده است؛ لذا در کوتاه‌ترین دسته بندی می توان انواع زیر را برای هویت ارائه داد:

هویت فرهنگی

به تاثیر فرهنگی که فرد به آن تعلق دارد؛ اشاره مي‌کند. هویت فرهنگی می تواند متاثر از فرهنگ تاریخی، فرهنگ مدرن، پست‌مدرن یا ... باشد. هویت فرهنگی به مکان، جنسیت، نژاد، تاریخ، ملیت، گرایش جنسی، باورهای مذهبی، و قومیت پایبند است.

هویت حرفه ای

گلتز و اونوره؛ در مقاله خویش با نام تشکیل و توسعه هویت حرفه ای؛ هویت حرفه ای را نوعی همذات پنداری با یک حرفه تعریف کرده‌اند که با همسویی نقش‌ها، مسئولیت‌ها، ارزش‌ها و استانداردهای اخلاقی مورد قبول آن حرفه همراه است. آموزش رسمی یا غیررسمی برای مهارت‌های خاص یک حرفه و اکتساب فرهنگ سازمانی متنسب به یک حرفه، از ویژگی‌های هویت حرفه‌ای است.

هویت قومی

هویت قومی، شناسایی با قومیت خاصی است که معمولاً بر اساس یک تبارشناسی یا تبار مشترک فرضی است. به رسمیت شناختن توسط دیگران به عنوان یک گروه قومی متمایز، اغلب عاملی کمک کننده در توسعه این هویت است. گروه های قومی نیز اغلب با ویژگی های مشترک فرهنگی، رفتاری، زبانی، آیینی یا مذهبی متحد می شوند.

هویت ملی

لیو و ترنر در تعریف هویت ملی می‌نویسند: هویت ملی یک مفهوم اخلاقی و فلسفی است که در آن همه انسان ها به گروه هایی به نام ملت ها تقسیم می شوند. اعضای یک «ملت» دارای هویت مشترک و معمولاً منشأ مشترک، به معنای اصل و نسب، نسب، یا تبار هستند.

هویت دینی

وانگ و اتنگوف در مقاله خویش:‌ هویت دینی را مجموعه ای از باورها و اعمالی دانسته‌اند که عموماً توسط یک فرد انجام می شود و شامل پایبندی به باورها و آیین های مدون و مطالعه سنت های اجدادی یا فرهنگی، نوشته ها، تاریخ، اساطیر و ایمان و تجربه عرفانی است. هویت دینی به اعمال شخصی مرتبط با ایمان جمعی همراه با تشریفات و ارتباطات ناشی از چنین اعتقادی اطلاق می شود. این شکل‌گیری هویت با تداعی در تماس‌های مذهبی والدین آغاز می‌شود و تشخص مستلزم آن است که فرد هویت مذهبی مشابه یا متفاوتی نسبت به والدین خود انتخاب کند.

هویت جنسیتی

هویت جنسیتی را اینگونه تعریف کرده‌اند: هویت جنسیتی، به جنسیتی اشاره دارد که شخص با آن همذات پنداری می کند (یعنی اینکه آیا فرد خود را مرد است یا زن، خارج از دوتایی جنسیتی)، اما همچنین می تواند برای اشاره به جنسیتی که افراد دیگر به آن نسبت می دهند، استفاده شود. فرد بر اساس آنچه از نشانه های نقش جنسیتی می داند (رفتار اجتماعی، لباس، مدل مو و غیره). هویت جنسیتی ممکن است تحت تأثیر ساختارهای اجتماعی مختلفی از جمله گروه قومی، وضعیت شغلی، مذهب یا بی دینی و خانواده قرار گیرد. همچنین می تواند به معنای بلوغ بیولوژیکی باشد.

هویت معلولیت

هویت معلولیت به ناتوانی های خاصی اشاره دارد که یک فرد با آنها همذات پنداری می کند. این ممکن است چیزی به همان اندازه آشکار باشد که یک فرد فلج کننده به این عنوان شناخته می شود، یا چیزی کمتر برجسته مانند یک فرد ناشنوا که خود را بخشی از یک جامعه محلی، ملی یا جهانی فرهنگ ناشنوایان می داند.

هویت معلولیت تقریباً همیشه با ناتوانی‌های خاصی که یک فرد با آن متولد می‌شود تعیین می‌شود، اگرچه ممکن است در آینده در زندگی تغییر کند اگر فرد بعداً ناتوان شد یا زمانی که فرد بعداً ناتوانی نادیده گرفته‌شده‌ای را کشف کرد.

هویت سیاسی

هویت های سیاسی اغلب مبنای ادعاهای عمومی و بسیج منابع مادی و سایر منابع برای اقدام جمعی را تشکیل می دهند. یکی از نظریه هایی که چگونگی وقوع این امر را بررسی می کند، نظریه جنبش اجتماعی است. به گفته چارلز تیلی، تفسیر رابطه ما با دیگران («داستان ها») منطق و ساختار هویت سیاسی را ایجاد می کند. ظرفیت عمل توسط منابع مادی و گاه ادراکاتی محدود می شود که می توان با استفاده از راهبردهای ارتباطی که از ایجاد پیوندهای واهی حمایت می کند، دستکاری کرد.

توسعه هویت بین فردی

توسعه هویت بین فردی از نظریه وضعیت هویت مارسیا سرچشمه می گیرد و به دوستی، دوستیابی، نقش های جنسیتی و تفریح ​​به عنوان ابزاری برای بلوغ در جنبه روانی اجتماعی یک فرد اشاره می کند.

روابط اجتماعی می تواند به انبوهی از تعاملات اجتماعی اشاره داشته باشد که توسط هنجارهای اجتماعی بین دو یا چند نفر تنظیم می شود که هر یک دارای موقعیت اجتماعی و ایفای نقش اجتماعی است. در یک سلسله مراتب جامعه شناختی، روابط اجتماعی از رفتار، کنش، رفتار اجتماعی، کنش اجتماعی، تماس اجتماعی و تعامل اجتماعی پیشرفته تر است. اساس مفاهیمی مانند سازمان اجتماعی، ساختار اجتماعی، جنبش اجتماعی و نظام اجتماعی را تشکیل می دهد.

 

منابع

  1. بهروز لک , غلامرضا: مقاله باز آفرینی هویت اسلامی‌-, بنیاد اندیشه اسلامی‌:۱۳۸۷
  2. شایان مهر, علیرضا(1377) دایرة المعارف تطبیقی علوم اجتماعی , کتاب اول.
  3. کلاهی, محمدرضا: جهانی شدن و هویت دینی. استاد راهنما : دکتر سعید رضا عامل. دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.1384
  4. متقی فر, غلامرضا(1382) هویت و بحران هویت: صباح شماره ۱۱ و ۱۲
  5. https://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
برچسب منتخب