بورس ایران قربانی دخالت دولت | وقایع روز
کد خبر: ۴۳۹۳
نویسنده: مهدی ناصری
تاریخ انتشار: يکشنبه ۰۶ مهر ۱۳۹۹ - 27 September 2020
بازار سرمایه یا بورس همواره از جمله بازارهای مالی با ریسک بالا در تمام دنیا قلمداد می‌شود. در طول یک سال گذشته، بازار سرمایه ایران با رشد بی سابقه‌ی بازدهی در تاریخ خود مواجه بوده است.

وقایع روز ـ اقبال عمومی نسبت به بورس که در نتیجه افزایش تعداد کد‌های معاملاتی (حدود 5\5 میلیون کد) و ورود نقدینگی‌های سرگردان موجود در بازارهای مالی به این بازار حاصل گردیده، منجر به رشد بی‌وقفه حدود 800 درصدی بازار سهام در طول یک سال گذشته شده است.

ورود خیل عظیمی از تقاضاکنندگان و خریداران تازه‌وارد بازار سهام به طمع کسب سودهای روزانه 5 درصدی، در صورتی اتفاق می‌افتاد که اندازه و عمق این بازار نسبت به قبل تغییر چندانی نیافته بود و سهام شرکت‌های موجود در بورس، پاسخ تقاضای فزاینده سهامداران را نمی‌داد.

طبق قاعده اقتصادی عرضه و تقاضا، جدال میان خریداران و فروشندگان در بازار تعیین کننده قیمت تعادلی یک کالا یا خدمت خواهد بود. هر گاه نسبت تقاضاکنندگان به عرضه کنندگان افزایش یابد و در صورتی که کالا یا خدمتی متناسب با حجم تقاضا موجود نباشد، آن کالا و خدمت از قیمت حقیقی خود فاصله گرفته و دچار افزایش و حباب قیمتی می‌شود.

قاعده‌ای که در طول چند ماه گذشته در رابطه با بازار سهام عینیت کامل یافت و سهام همه‌ی شرکت‌های بورسی حتی شرکت‌های زیان ده نیز رشد بی نظیر چند صد درصدی را در بازدهی تجربه کردند زیرا عطش تقاضا و خرید سرمایه‌گذاران تازه‌وارد به حدی بود که آن‌ها را چشم بسته به سوی خرید سهام شرکت‌های مختلف کوچک و بزرگ بورسی سوق می‌داد. در روانشناسی بازار از این مقوله با عنوان احساس جاماندگی نسبت به بازار یاد می‌کنند.

بورس ایران قربانی دخالت دولت

افزایش درآمدهای بورسی دولت و لزوم حمایت از بازار سرمایه

در چنین شرایطی توجه دولت دوازدهم نیز که از کسری شدید بودجه رنج می‌برد، به بازار سرمایه به عنوان محل فراری برای عبور از بحران کسری بودجه جلب شد. افزایش چند ده هزار میلیارد تومانی درآمدهای حاصل از اخذ مالیات مستقیم (مالیات بر نقل و انتقال سهام) و مالیات غیرمستقیم (مالیات بر کارگزاری‌ها)، عرضه سهام شرکت‌های دولتی به صورت مستقیم (عرضه اولیه) و غیرمستقیم (صندوق‌های ETF) و فروش اوراق قرضه دولتی بیش از پیش بر جذابیت‌های بازار سرمایه برای دولت می‌افزود.

بانک مرکزی نیز به منظور مدیریت نقدینگی سرگردان در بازارهای مالی، دست به ریسک بزرگی زد و با کاهش سود بانکی و منفی سازی نرخ بهره (نرخ تورم منهای نرخ سود بانکی)، به تشویق مردم برای حضور در بورس و رشد نامتعارف شاخص کل پرداخت.

بدین ترتیب دولت با عنوان زیبای "حمایت از بازار سرمایه"، بدون فراهم سازی زیرساخت‌های مناسب برای توسعه بازار صرفا بر حباب  قیمتی سهام در بورس دمید. حبابی که به دنبال بهانه‌ای برای ترکیدن بود، سرانجام در اواخر مرداد ماه امسال و به دلیل اختلاف و ناهماهنگی میان وزارت اقتصاد و نفت و سازمان خصوصی‌سازی بر سر عرضه صندوق ETF پالایشی یکم (دارا دوم)، ناگزیر شروع به تخلیه شدن کرد و در طول یک ماه 500 هزار واحد از شاخص کل کاسته شد.


بیشتر بخوانید: خبری که بازار بورس را وارد شوک کرد!


لازم به ذکر است در صورتی که قانون محدودیت دامنه نوسان 5 درصدی قیمت وجود نداشت، تخلیه حباب قیمتی و رسیدن بازار به اعتدال سریع‌تر اتفاق می افتاد. از طرفی فرسایشی شدن ریزش بورس، بیش از پیش موجب ناامیدی، انفعال و حتی خروج سرمایه‌گذاران حقیقی از بازار می‌شود که به زعم کارشناسان اقتصادی، امکان شکل‌گیری پدیده‌ای به نام "حباب منفی" را در بازار سرمایه تقویت می‌کند. در حباب منفی برعکس حباب مثبت، به دلایل روانی و همچنین خروج نقدینگی، قیمت بازاری یک سهم نسبت به ارزش ذاتی آن کاهش میابد.  

اکنون دولت با کسب موافقت برداشت پول از صندوق توسعه ملی و اجبار حقوقی‌‌ها و بانک ها به خرید سهام، به دنبال حمایتی موقت و مسکن‌گونه از بازار سرمایه می‌باشد. حمایتی که اقتصاددانان از آن با عنوان "پولی‌سازی سقوط بورس" یاد می‌کنند. به بیان ساده، دولت می‌خواهد با تزریق پول و نقدینگی به بورس، به صورت موقت اصطلاحا بازار را نگه دارد.

ورود پول دولتی و حقوقی به بازار گرچه در کوتاه‌مدت می‌تواند کارساز باشد اما در بلند مدت منجر به خروج پول سهامداران خرد (حقیقی) از بازار سرمایه شده و به بازارهای موازی ارز، طلا و سکه، مسکن و خودرو منتقل و تورم‌های سرسام‌آوری را به ارمغان خواهد آورد.همچنین افزایش نقدینگی و تورم در بازار‌های مذکور، منجر به افزایش قیمت کالاهای اساسی مصرفی و هزینه‌های تامین معشیت مردم حواهد شد.

بورس ایران قربانی دخالت دولت

راهکارهای کاهش ریسک سقوط بورس

یکی از راهکارهای جایگزین برای کاهش ریسک و مدت زمان سقوط بورس، حذف محدودیت دامنه نوسان قیمت می‌باشد تا ارزش تعادلی هر سهمی را تقابل میان عرضه و تقاضای نامحدود بازار مشخص سازد. زیرا علی رغم همه محدودیت‌ها، بازار راه خود را خواهد رفت.

راهکار دیگر توسعه و افزایش عمق بازار از طریق عرضه بنگاه‌های دولتی و خصوصی و تسهیل افزایش سرمایه و شناوری (واگذاری بیشتر درصد سهام) شرکت‌های موجود در بورس می‌باشد. راهکاری که در صورت عملیاتی شدن، گزینه‌های بهتر و متنوع‌تری در مقابل سرمایه‌گذاران قرار خواهد داد تا با چشمانی باز به انتخاب سهام‌های ارزشمند روز بپردازند.

و اما راهکار مهم‌تر عدم دخالت پولی دولت در بورس و به طور کلی در اقتصاد به عنوان یک کارفرمای بزرگ می‌باشد. پولی سازی یا تزریق پول بدون پشتوانه به هر بازاری آسیب‌زا خواهد بود. جهش‌های ارزی سال 76، 90 و 97 نمونه‌های بارزی از سرکوب ارزی (تعیین نرخ ارز دولتی) ناشی از پولی‌سازی به حساب می‌آمدند که منجر به ارزانی و افزایش واردات، تضعیف تولید و در نهایت اتلاف منابع ارزی کشور شدند.

این سیکل معیوبی که دولت‌های ایرانی را در دوره اول چهارساله ریاست خود به سمت دستکاری و ثبات قیمت‌ها می‌کشاند تا منفعت کوتاه‌مدت انتخاب مجدد خود در چهار ساله دوم را مسجل سازند، حکایت از ناپختگی دموکراسی در ایران دارد.

در صورت انتخاب جو بایدن به ریاست جمهوری ایالات متحده، احتمال تخلیه حباب بازارهای مالی و ایجاد ثبات نسبی اقتصادی در ایران وجود خواهد داشت اما در صورت انتخاب مجدد ترامپ و با وجود تنگنای ارزی و تشدید تحریم‌ها، این نگرانی وجود دارد که پولی سازی و اتلاف منابع ارزی، کشور را دچار بحران اقتصادی و پس از آن بی‌ثباتی سیاسی سازد.

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: