تحریم تسلیحاتی ایران / 27 مهرماه 99 چه اتفاقی می‌افتد؟ | وقایع روز
کد خبر: ۵۱۳۱
نویسنده: محمد همتی
تاریخ انتشار: شنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۹ - 17 October 2020
ساعتِ صفرِ 27 مهر، آغاز یک پایان؛
تا ساعاتی دیگر، تحریم‌های تسلیحاتی ایران ذیل قطعنامه‌ی 2231 سازمان ملل متحد به پایان می‌رسد. اما اساسا تحریم تسلیحاتی ایران چیست و پایان آن چه نتیجه‌ای برای جمهوری اسلامی ایران خواهد داشت؟

وقایع روز- با وجود تلاش‌های بی‌پایان آمریکا، سرانجام تحریم‌های تسلیحاتی جمهوری اسلامی ایران امشب، راس ساعت 12 نیمه شبِ 27 مهرماه به پایان خواهد رسید. بدین ترتیب از روز یکشنبه، ممنوعیت خرید و فروش تسلیحات نظامی ایران و نیز محدودیت سفر 23 شخصیت حقوقی ایرانی رفع می‌شود. در این گزارش، نگاهی داریم به تاریخچه تحریم تسلیحاتی ایران ذیل قطعنامه 2231 و پایان موعد آن در 27 مهرماه.

تحریم تسلیحاتی ایران چیست؟

با وجود آنکه ریشه‌ی تحریم‌های ناجوانمردانه آمریکا علیه ایران (چه نظامی و چه غیرنظامی) به همان روزهای آغاز پیروزی انقلاب اسلامی بازمی‌گردد، اما داستان شروع تحریم‌های تسلیحاتی کنونی، به پنج قطعنامه‌ی پیاپیِ سازمان ملل در یک بازه‌ی نه ساله بین سال‌های 2006 تا 2015 باز‌میگردد. نخستین بار، در دوران ریاست‌جمهوری محمود احمدی نژاد در دولت نهم، شورای امنیت سازمان ملل متحد در واکنش به افزایش غنی‌سازی ایران در اوایل دهه‌ی هشتاد، در 31 جولای 2006، برابر با 9 مرداد 1385، در قطعنامه‌ی 1696 خود اعلام کرد ایران شفافیت کافی در اهداف برنامه هسته‌ای اش ایجاد نکرده‌ است و یک ماه به ایران مهلت داد تا فعالیت‌های خود را در زمینه غنی‌سازی اورانیوم متوقف کند.

در واکنش به این قطعنامه، محمدجواد ظریف، سفیر ایران در سازمان ملل متحد با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد: فعالیت‌های هسته‌ای ایران صلح‌آمیز است و تهدیدی برای صلح و امنیت جهان به‌شمار نمی رود، بنابراین تصویب قطعنامه توسط شورای امنیت در این باره پایه و اساس حقوقی و قانونی ندارد.

تحریم تسلیحاتی ایران

قطعنامه ۱۷۳۷

چند ماه پس از تصویب قطعنامه‌ی 1696، شورای امنیت در واکنش به عدم توقف برنامه‌ی هسته‌ای ایران، در 23 دسامبر 2006 ( 2 دی 1385 )، نخستین قطعنامه‌ی تسلیحاتی خود علیه ایران را تصویب کرد. قطعنامه‌ی 1737، ایران را در زمینه‌ی سیستم‌های پرتاب تسلیحات هسته‌ای و آموزش اتباع ایرانی توسط دیگر کشورها در این رابطه تحریم می‌کرد. این قطع نامه با هر 15 رای اعضای شورای امنیت تصویب شد تا سرآغاز بحران تحریم تسلیحاتی ایران باشد.

قطعنامه ۱۷۴۷

در24 مارس 2007 (برابر با 4 فروردین 1386)، شورای امنیت اصلی‌ترین و بزرگترین قطعنامه‌ی تسلیحاتی خود را علیه ایران تصویب کرد. به موجب این قطعنامه، ایران از تجهیز، فروش یا انتقال مستقیم و غیرمستقیم هر گونه سلاح و تسلیحات متعارف ثبت شده در سازمان ملل یا کالا مرتبط با آن توسط کشور خود یا اتباع، هواپیماها و کشتی‌های ایرانی منع گردید. علاوه بر آن، فهرستی از مهم‌ترین اشخاص حقیقی و حقوقی ایرانی در لیست تحریم‌های حداکثری قرار گرفتند. از جمله سازمان انرژی اتمی ایران، گروه صنعتی صنام و سردار شهید حاج قاسم سلیمانی.

قطعنامه‌های ۱۸۰۳ و ۱۹۲۹

در سال‌های پس از آن، سازمان ملل دو قطعنامه‌ی دیگر نیز به ترتیب در 3 مارس 2008 و 9 ژوئن 2010 در مورد تحریم تسلیحاتی ایران صادر کرد. 

مذاکرات هسته‌ای، برجام و قطعنامه‌ی ۲۲۳۱

با پیروزی جریان اعتدا‌گرا در سال 92 و آغاز دولت حسن روحانی، مذاکرات ایران با گروه 1+5 از سر گرفته شد. مذاکرات رسمی برای طرح جامع اقدام مشترک دربارهٔ برنامه اتمی ایران با پذیرفتن توافق موقت ژنو بر روی برنامه هسته‌ای ایران در نوامبر 2013 شروع شد. به مدت 20 ماه کشورها درگیر مذاکره بودند که در آوریل 2015 تفاهم هسته‌ای لوزان شکل گرفت. بر اساس این توافق، ایران متعهد شد ذخایر اورانیم غنی شده متوسط خودش را پاکسازی کند و ذخیره‌سازی اورانیوم با غنای کم را تا 98 درصد قطع کند و تعداد سانتریفیوژها را حدود دو سوم و حداقل به مدت 15 سال کاهش دهد.

تحریم تسلیحاتی ایران

همچنین ایران متعهد شد تا به ماموران آژانس بین اللمللی اتمی اجازه دهد تا به مدت 10 سال به همه‌ی تاسیسات اتمی ایران نظارت مستقیم داشته باشند. در طرف مقابل، آمریکا و اتحادیه‌ی اروپا اعلام متعهد شدند تا در قبال انجام تعهدات برجامی از سوی ایران، تحریم‌های اعمالی علیه این کشور، از جمله تحریم‌های وضع شده در چهار قطعنامه‌ی تسلیحاتی را لغو کنند. بدین ترتیب پس از 15 سال کشمش پیرامون مسئله‌ی برنامه‌ی هسته‌ای ایران، سرانجام در ۲۰ ژوئیه ۲۰۱۵ (۲۹ تیر ماه ۱۳۹۴)، قطعنامه 2231 شورای امنیت با هدف تأیید برجام به رأی گذاشته شد و تصویب گردید.

پایان تحریم تسلیحاتی ایران

به موجب قطعنامه‌ی 2231، تحریم‌های تسلیحاتی ایران ذیل قطعنامه‌های 1737 ، 1747 ، 1803 و 1929 به مدت 5 سال ادامه پیدا می‌کرد، و چنانچه ایران به تعهدات برجامی خود ادامه می‌داد، تمام تحریم‌های تسلیحاتی ایران، 5 سال پس از تصویب قطعنامه‌ی 2231 لغو می‌شد. لعو تحریم‌های تسلیحاتی ایران، به معنای پایان محدودیت در تجهیز، فروش یا انتقال مستقیم و غیرمستقیم هر گونه سلاح یا کالای مرتبط با آن و آموزش‌های مرتبط با آن می‌باشد.

این قطعنامه، ایران را به نخستین کشوری در تاریخ تبدیل کرد که با وجود تصویب چندین قطعنامه‌ی قبلی و قرار گرفتن ذیل  فصل ۷ منشور ملل متحد، توانست بدون درگیری نظامی موفق به لغو قطعنامه‌های قبلی و خروج از تحریم‌ها بشود.

تحریم تسلیحاتی ایران /

ترامپ و تمدید تحریم تسلیحاتی ایران

یک سال پس از توافق جمهوری اسلامی ایران و اعضای 1+5 موسوم به برجام، دونالد ترامپ در انتخابات 2016 ایالات متحده‌ی آمریکا با غلبه بر رقیب دموکراتش هیلاری کلینتون به پیروزی رسید. پیروزی ترامپ از ابتدا اخطار تغییر رویه‌ی آمریکا در قبال ایران را داد. ترامپ رسما در ۹ می ۲۰۱۸ (۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۷) اعلام کرد که ایالات متحده‌ی آمریکا به صورت یک‌جانبه از برجام خارج شده است. ترامپ که از دوران کمپین انتخاباتی‌اش علنا منتقد برجام بود، پس از خروج از برجام، دور جدیدی از تحریم‌ها علیه ایران را آغاز کرد. تحریم‌هایی که به گفته‌ی خودش، جهت ایجاد «فشار حداکثری به تهران» برای دستیابی به «توافقی بهتر» وضع شده بود.

مکانیسم ماشه یا اسنپ بک چیست؟

پس از خروج آمریکا از برجام، ترامپ اعلام کرد که دنبال استفاده از «مکانیسم ماشه» یا اسنپ بک برای تحریم ایران است. مکانیسم ماشه، ساز و کاری ذیل قطعنامه‌ی 2231 شورای امنیت است که بر اساس آن، اختلاف حل نشده در کمیسیون مشترک برجام که شامل کشور‌های عضو این توافقنامه است، به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع داده خواهد شد. نتیجه‌ی فعال شدن مکانیسم ماشه، اجرای همه‌ی تحریم‌های لغو یا تعلیق شده‌ی برجامی، و بازگشت آنی ایران به قبل از قطعنامه‌ی 2231 است.

خروج آمریکا از برجام

تمدید تحریم‌های تسلیحاتی ایران / ناکامی ترامپ در تحریم نامحدود

تلاش‌های ترامپ برای بازگشتن ایران به دوران پیش از برجام، در نهایت منجر به کشیدن دوباره‌ی مسئله‌ی تحریم تسلیحاتی ایران به شورای امنیت شد. از آنجایی که لغو تحریم‌های تسلیحاتی ایران بر اساس قطعنامه‌ی 2231، در مهرماه 1399 قطعی می‌باشد، در مردادماه 99 ترامپ کوشید با تصویب قطعنامه‌ای، ایران را به صورت نامحدود تحریم تسلیحاتی کند. قطعنامه پیشنهادی آمریکا برای تمدید نامحدود تحریم تسلیحاتی ایران در 25 مردادماه در شورای امنیت رای‌گیری شد و با یازده رأی ممتنع، دو رأی موافق و دو رأی مخالف از تصویب بازماند. این قطعنامه، آخرین تلاش آمریکا برای جلوگیری از لغو تحریم‌های تسلیحاتی ایران در 27 مهر 1399 بود.

نتیجه‌ی لغو تحریم‌های تسلیحاتی ایران

بدین ترتیب و با وجود همه‌ی تلاش‌های آمریکا، راس ساعت 00:00 روز 27 مهر 1399، تمام تحریم‌های تسلیحاتی جمهوری اسلامی ایران، ذیلِ قطعنامه‌ی 2231 شورای امنیت سازمان ملل متحد لغو خواهد شد. این یعنی ایران از روز یکشنبه آزاد است تا به خرید و فروش سلاح‌های سبک و سنگین نظامی با شریکان خود بپردازد. در همین رابطه رییس جمهور حسن روحانی، روز 23 مهر ماه با تبریک به پایان رسیدن تحریم 15 ساله‌ی تسلیحاتی، گفت: «از یکشنبه می‌توانیم از هر کس می‌خواهیم اسلحه بخریم و به هر کس می‌خواهیم اسلحه بفروشیم.»

اما لغو این تحریم‌ها، چه تاثیری بر روابط بین اللملل کشور دارد؟ احتمالا خرید و فروش سلاح توسط ایران، بلافاصله پس از رفع تحریم‌ها در روز یکشنبه اتفاق نمی‌افتد، به خصوص آنکه ترامپ در شهریورماه تهدید کرد که هر فرد حقیقی یا حقوقی را که به ایران سلاح بفروشد، بلافاصله تحت تحریم‌های ثانویه قرار حواهد داد. با این حال، لغو این تحریم‌ها، ایران را قادر می‌سازد تا بدون منع قانونی، با شرکایش به معامله‌ی تسلیحاتی بپردازد و دیگر لازم نیست کشورمان در این زمینه به سازمان ملل یا نهادهای نظارت بین المللی همچون ماجرای خرید سامانه‌های S300 از روسیه، گزارش دهد.

این مسئله به خصوص برای شرکت‌های تسلیحاتی که با آمریکا روابط اقتصادی ندارند بسیار مهم است، چرا که می‌توانند بدون مشکل قانونی با ایران معامله کنند و از طرفی به علت نداشتن روابط مالی با آمریکا، تحریم‌های ثانویه نیز برایشان تهدیدی محسوب نمی‌شود. ضمن آنکه از این پس دست چین و روسیه نیز در همکاری نظامی با ایران بازتر خواهد بود.

«حسن بهشتی پور» تحلیل‌گر ارشد مسائل بین‌الملل در همین رابطه گفت: «نه تنها چین و روسیه بلکه کشورهای دیگری هم هستند که در مبادلات تسلیحاتی با ایران به آمریکا وقعی نمی‌گذارند؛ چرا‌که شرکت تولیدکننده تسلیحات مبادله‌ای با آمریکا ندارد؛ شرکت‌هایی به وحشت می‌افتند که با آمریکا مبادله داشته باشند و اگر توسط آمریکا شناسایی‌ شوند، ممکن است تحت تحریم‌های این کشور قرار بگیرند. آمریکا نمی‌تواند کل دولت روسیه یا چین را تحریم کند. هم اکنون نیز کلی از شرکت‌های چینی در آمریکا و همچنین شرکت‌های آمریکایی در چین و روسیه فعالیت دارند و فقط شرکتی که با ایران در ارتباط است را تحریم می‌کنند.»

تحریم تسلیحاتی ایران

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
برچسب منتخب