آداب و رسوم شب چهارشنبه سوری در ایران قدیم | وقایع روز
کد خبر: ۹۴۲۲
نویسنده: رفعت کرمی مهر
تاریخ انتشار: شنبه ۱۸ بهمن ۱۳۹۹ - 06 February 2021
جشن شب چهارشنبه سوری یکی از جشن های کهن ایران زمین است که تا کنون در میان مردم این سرزمین زنده مانده است، هر چند، گذر زمان، آداب و رسوم شب چهارشنبه سوری را دستخوش تغییر کرده است.

وقایع روز- سرویس سبک زندگی

جشن شب چهارشنبه سوری پیش درآمد جشن عید نوروز است که شب آخرین سه شنبه سال برگزار می شود. ایرانیان قدیم در مراسم شب چهارشنبه سوری -با این امید که به زودی سال نو می شود و ناراحتی ها و غم های سال کهنه را با خود می برد- آداب و رسوم خاصی را اجرا می کردند.

آداب و رسوم شب چهارشنبه سوری

آداب و رسوم شب چهارشنبه سوری در گذشته نه چندان دور، تا آنجا که مادربزرگ ها یادشان می آید، ظاهرا در مناطق شهری و روستایی ایران اندکی با هم تفاوت داشته است.      

آداب و رسوم شب چهارشنبه سوری در مناطق روستایی ایران

مادر بزرگ عزیزی چنین تعریف می کند، که از چند روز مانده به سه شنبه آخر سال، پسرهای محل شروع به تخم مرغ بازی می کردند و کسی که تخم مرغش نمی شکست، تخم مرغ شکسته بقیه را صاحب می شد و آنها را به خانه می برد.

البته، در بازی تخم مرغ ها، ضربه تخم مرغ ها به هم، چنان بود که تخم مرغ حریف ترک بردارد. تخم مرغ بازی تا شب عید نوروز ادامه داشت.

جمع کردن هیزم برای آتش شب چهارشنبه سوری نیز از چند روز مانده به این جشن، آغاز می شد. مردم در خانه های خود، یا اهالی یک محل به طور مشترک، 3 کپه آتش در کوچه با هیزم های جمع آوری شده روشن می کردند.

عقیده بر آن بود که همه باید از روی آتش بپرند. از روی آتش می پریدند به نشانه اینکه زمستان را به سلامت پشت سر می گذارند، از غم ها و ناراحتی ها سال کهنه عبور  و سال نو را با امید به روزهای بهتر آغاز می کنند.

آداب و رسوم شب چهارشنبه سوری درمناطق روستایی آداب و رسوم شب چهارشنبه سوری درمناطق روستایی آداب و رسوم شب چهارشنبه سوری درمناطق روستایی آداب و رسوم شب چهارشنبه سوری درمناطق روستایی آداب و رسوم شب چهارشنبه سوری درمناطق روستایی آداب و رسوم شب چهارشنبه سوری درمناطق روستایی

بزرگترها، بچه های کوچک را که قادر به پریدن ازروی آتش نبودند را بغل گرفته و از روی آتش می پراندند.

به هنگام پریدن از روی آتش، در مناطق مختلف ایران معمولا یک بیت شعر خوانده می شد. این بیت شعر در مناطق مختلف فرق می کرد. به عنوان مثال در مناطق ترک زبان، مردم می گفتند: «آیا، مایا، ایلیمیز گچدی اون ایکی آیا» یعنی سال به پایان ماه 12 رسید.

شام شب چهارشنبه سوری اغلب نوعی غذا بود که با سیر و پیاز سرخ شده و تخم مرغ درست می شد.


بیشتر بخوانید: غذای شب چهارشنبه سوری در ایران قدیم


برخی نیز پلو می پختند و برای نوشیدنی نیز شربتی با شیره انگور درست می کردند. برخی نیز یک دیگ بزرگ پلودرست می کردند و برای نزدیکان خود نیز تعارفی می فرستاندند.

پس از پریدن از روی آتش، رقص و پایکوبی و صرف شام، رسم شال انداختن از پاجه (سوراخی کوچک بالای سقف اتاق به عنوان هواکش) شروع می شد.

زنان بخشی از تخم مرغ هایی را که همان روز با پوست پیاز یا چای رنگ کرده بودند را برای بستن به شال هایی که از پاجه آویزان می شد، استفاده می گردند و بخش دیگر را برای عیدی دادن به بچه ها در عید نوروز کنار می گذاشتند.

نخودچی و کشمش یا پول نیز چیزهای دیگری بود که ممکن بود به جای تخم مرغ به شال بسته شود. معمولا، صاحب شال اگر غریبه بود، نودادبرتر نخودچی کشمش و اگر از نزدیکان بود، تخم مرغ یا پول هدیه می گرفت.  

همچنین، زنان مقداری گندم برشته می کردند و بخشی از آن را برای پذیرایی از اعضای خانواده و میهمانان احتمالی شب چهارشنبه سوری کنار می گذاشتند و مقداری از آن را نیز دور و بر خانه می پاشیدند، تا در سال جدید برکت خانه آنها بیشتر شود و محصول خوبی را برداشت کنند.

آداب و رسوم چهارشنبه سوری در مناطق شهری ایران قدیم

مادر بزرگ دیگری چنین روایت می کند که زنان معمولا صبح آخرین سه شنبه سال برای خرید اقلامی خاص به بازار می رفتند. این اقلام عبارت بودند از یک جام آیینه که شگون سال جدید بود، یک دست استکان و نعلبکی یا پارچ و لیوان جدید به نیت پذیرایی از میهمانان نوروزی و یک کوزه گلی برای نمک.

آنها کوزه نمک سال گذشته را شب چهارشنبه سوری از پشت بام منزل به حیاط می انداختند و می گفتند: «نو بیا، کهنه برو». این کار، نمادی برای استقبال از سال نو، احساس تازگی و نو شدن و دور ریختن کینه ها و لبخند زدن به دوستی و عشق بود.

آداب و رسوم شب چهارشنبه سوری در مناطق شهری آداب و رسوم شب چهارشنبه سوری در مناطق شهری آداب و رسوم شب چهارشنبه سوری در مناطق شهری آداب و رسوم شب چهارشنبه سوری در مناطق شهری آداب و رسوم شب چهارشنبه سوری در مناطق شهری

زنان همچنین، آش رشته را برای عصر و نوعی پلو مانند عدس پلو و کشمش را برای شام درست می کردند.

رسم پریدن از روی آتش نیز سنت مشترکی بود که در همه جای ایران انجام می شد. در مناطق شهری فارس زبان، مردم به هنگام پریدن از روی آتش، بیت معروف «زردی من از تو، سرخی تو از من» را می خواندند به این امید که سال نو، سلامت باشند.

پس از پریدن از روی آتش و رقص و شادی، نوبت قاشق زنی می رسید.

برای قاشق زنی، معمولا کودکان چادری به سر می انداختند تا شناسایی نشوند. زنگ در خانه را می زدند و سپس با قاشق به کاسه ای که در دست داشتند می زدند. صاحبخانه با این صدا متوجه می شد که قاشق زن ها پشت درب منزل هستند. بنابراین؛ پول، آجیل یا شکلات برای آنها می آورد و در کاسه شان می ریخت.  

این آداب و رسوم شادی بخش و امید بخش، شب چهارشنبه سوری را به یک شب فراموش نشدنی وخاطره انگیز تبدیل می کرد و هنوز هم می تواند بکند.

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر: